Category: ትግርኛ

ኣብ ዋንጫ ዓለም ኣኽባሪ ጸጥታ ኰይኑ ዝሰርሕ ዘሎ ኤርትራዊ ተቐዳዳማይ ብሽክለታ ነበር

ጀማል መሓመድ ብርሃን ኣብ ምኽባር ጸጥታ ዋንጫ ዓለም 2022ኣብ ቐጠር ዝካየድ ዘሎ ዋንጫ ዓለም ኣቓልቦ ፈተውቲ ስፖርት ዓለም ስሒቡ ኣሎ።ብዙሓት ኣብቲ ውድድር ንዝተሳተፋ ሃገራቶም ብደገፍ ከማሙቝ እንከለዉ፡ ገለ ከኣ እቲ ውድድር ብሰላም ንኽውዳእ ኣብ ውሽጢ ስታድዮማትን ኣብ ደገን ጸጥታ ኣብ ምኽባር ጸጥታ ተጸሚዶም ይርከቡ። ሓደ ካብኦም እምበኣር ተቐዳዳማይ ብሽክለታ ነበር ኤርትራዊ ጀማል መሓመድብርሃን’ዩ።ኣባል ቀዳማይ ዙርያ ሃገራዊ ኣገልግሎት ዝዀነ ጀማል መሓመድብርሃን፡ 1996 መወዳእታ’ዩ፡ በቲ ዝነበሮ ሞያ ስርሓት ሳሎን [ታፒሰሪ] ተጠሊቡ ናብ ሃገረ ቐጠር ኣትዩ።ካብ 1997 ክሳብ 2004 ብሞያኡ ኣብ ሓንቲ ትካል ድሕሪ ምስራሕ፡ ካብ 2004 ክሳብ 2007 ናብ ኣንጎላ ከይዱ፡ ብድሕሪኡ ናብ ቐጠር ተመሊሱ።

እቲ ዝሰርሓሉ ክፍሊ ተክኒክ ፖሊስ ቐጠር ኣብ ዝሰርሓሉ እዋን፡ ኣብ ምእንጋድ ዋንጫ ዓለም ዝርከብ ኰይኑ፡ ካብ ኵሉ ክፍልታት ፖሊስ ተመሪጾም ኣብ ዋንጫ ዓለም ኣኽበርቲ ጸጥታ ኰይኖም ክሰርሑ ካብ ዝተመረጹ ጀማል ሓደ እዩ።

ጀማል ምስ ቢቢሲ ኣብ ዝገበሮ ቃለ መጠይቕ “ስራሕና ቅድሚ ጸወታ፡ ኣብ እዋን ጸወታን ድሕሪ ጸወታን ጸጥታ ውሽጥን ከባብን ስታድዮም ምሕላው’ዩ” ኢሉ።

“ብሓፈሻ ሸሞንተ ስታድዮማት’ዩ ዘሎ፡ ካብዚ እቲ ኣርባዕተ [ኣ’ቱማማ፡ ኣ’ጅኑብ፡ ኣሕመድ ቢን ዓሊን ከሊፋን] ስታድዮማት ናባና ዝቐረበ’ዩ፣ ኣነ ኸኣ ኣብ ስታድዮም ከሊፋ’የ ዝሰርሕ ዘለኹ፡” ይብል።

ጀማል፡ እቲ ናቶም ክፍሊ ኣብ ውሽጢ ስታድዮም፡ ኣብ ኣፍደገ፡ ከምኡ ኸኣ ኣብ ‘ፓርኪን’ ጸጥታ ኣብ ምኽባር ከምዝሰርሕ’ውን ይሕብር።

ኣብ ምኽባር ጸጥታ፡ ካብ ቐጠር ጥራይ ዘይኰንና ካብ ወጻኢ’ውን ዝመጽኡ ከምዘለዉ ዝሕብር ጀማል፡ ቐጠር “ማዕረ እቲ ንስታድዮማት ብምህናጽ ዝገበረቶ እኹል ምድላዋት፡ ኣብ ጸጥታ’ውን ኣዝዩ ጽፉፍ ስርሓት’ዩ ተሰሪሑ” ብምባል ይገልጽ።

ቐጥር ኣብ ዋንጫ ዓለም ልዕሊ 50 ሽሕ ኣኽበርቲ ጸጥታ ከምዘዋፈረትን ካብኦም ኣብ ትሕቲ ትእዛዝ ቐጠር ዝሰርሑ ካብ ወጻኢ ዝምጽኡ’ውን ከምዘለዉ ሮይተርስ ኣብ ናይ 3 ሕዳር ሕታሙ ንሚኒስተር ውሽጣዊ ጉዳያት እታ ሃገር ጠቒሱ ገሊጹ ምንባሩ ዝዝከር’ዩ።

ወሃቢ ቓል እቲ ሚኒስትሪ ጃብር መሓሙድ ጃብር ኣ’ንዋሚ “እዞም ኣብ ምኽባር ጸጥታ ተዋፊሮም ዘለዉ ካብ ደገ ዝመጽኡ ሰባት፡ ምኩራት ኰይኖም ካብ ፈተውቲ ሃገራት ዝመጽኡ’ዩ ተኣዛዝነቶም ካብ ቐጠር’ዩ፡” ኢሉ።

ቱርኪ ብወገና፡ 3000 ጸረ-ተቓውሞ ፖሊስ ኣብ ምኽባር ጸጥታ ዋንጫ ዓለም ኣዋፊራ ምህላዋ ብምግላጽ፡ እቶም ፖሊስ ብቐጥታ ብቱርኪ ዝእዘዙ ምዃኖም ሮይቶርስ ኣብ ገጻቱ ኣስፊሩ  ነይሩ።

ጀማል እታ ሃገር ብብዝሒ ተዓዘብቲ ኵዕሶ እግሪ ኣዕለቕሊቓ ምህላዋ ብምግላጽ፡ ምስ ብዝሖም ግን ዝዀነ ጸገማት መጓዓዝያ ከምዘየለ ይገልጽ።

“ካብን ናብን ስታድዮማት ዘመላልሳ ኣውቶቡሳትን ባቡራትን ኣለዋ፣  ነፍሲ ወከፍ ስታድዮም ኣስታት 80 ዝኸውን መእተዊ ስለዘለዎ፡ ሰብ ከከም ቁጽሪ ትኬቱ ከሳብ እታ ኣፍደገ ስታድዮም ብኣውቶቡስ’ዩ ዝኸይድ፡ ብዘይ ዝዀነ ጽቅጥቅጥ ከምዛ ናይ ኣየርፖርት መፈተሺ ኣሎ ተተፈቲሹ ይኣቱ፡” ብምባል ነቲ ዘሎ ኣካይዳ የረድእ።

ጀማል ክሳብ ሕጂ ናብቲ ተጻወተቲ ዝኣትውሉ ቦታ ስለዘይተመደበ፡ ንዝዀነ ተጻዋታይ ናብ ሜዳ ክኣቱ እንከሎ ከምዘይርኣየ ኸኣ ይሕብር፤ “ተጻወትቲ ዝኣትውሉ ቦታ ፍሉይ’ዩ ‘ቪኣይፒ’ ዝኣትውሉ’ውን ብተመሳሳሊ ፍሉይ ሕዙእ’ዩ ክሳብ ሕጂ ኸኣ ኣነ ናብኡ ኣይተመደብኩን ኣለኹ።”

ጀማል መሓመድ ብርሃን መን’ዩ?

ጀማል መሓመድ ብርሃን

 

ኣብ 1972 ኣብ ኣስመራ ተወሊዱ ዝዓበየ ጀማል፡ እዋን ንእስነቱ ኣብ ምህራም ጭራ’ዩ ኣሕሊፍዎ። ወዲ 13 ዓመት ምስ ኮነ ምስ ስድራኡ ናብ ከባቢ መደበር ገዛ ቀይሮም።

ኣቦኡ መሓመድብርሃን፡ ኣብ ከባቢ እንዳ ማርያም፡ ጐደና ኣፍዓበት፡ ኣብታ ፍሉጥን ዝውቱርን ውድድር ቅድድም ብሽክለታ ዝካየደሉ ዝነበረ ከባቢ፡ ኣብ ጥቃ መጀመርን መዛዘምን ሕንጻጽ እንዳ ስርሓት ሳሎን ስለዝነበሮም፡ ጀማል’ውን ኣሰር ኣቦኡ ስዒቡ ኮምፕላስዮን ገይሩ ኣብ ትካሎም ክውዕል ጀሚሩ፤ ጐኒ ጐኒ ስርሑ ከኣ ነቲ ኣብ ኣፍደገ ስርሖም ዝካየድ ኮርሶ ክዕዘብ ጀመረ።

በዚ ዝጀመረ ፍቕሪ ብሽክለታ፡ ንሱ’ውን ሓንቲ መዓልቲ ከምቶም ኣብቲ ጐደና፡ ኣብ ዝባን ዚንጐን ሽባኻታትን ሓዂሩ  ዝርእዮም ተቐዳደምቲ ብሽክለታ ንኽኸውን ዓቢ ድሌት ክሓድሮ ጀመረ።

“እቲ እዋን በዓል ሰላምቢኒ፡ በዓል ዘርእጋብርን ካልኦትን ዝቐዳደምሉ ዝነበረ እዋን’ዩ፡ ቀዳም ምሸት ነቲ ጽርግያ መዕጸዊ ዝኸውን ሓጻውን ኣብ ኣፍደገ ስራሕና ክራገፍ እንከሎ መዓስ’ዩ ሰንበት ዝኣክል ኢልና ተሃንጢና ንሓድር ነይርና፡” ይብል ጀማል።

“ኣብ 1986 ኣብ ናይ ‘ኣቫንቲ’ [ተራ ብሽክለታ] ጀሚረ ብሽክለታ ምስ ተገዛኣትለይ ከኣ ኣብ ናይ ህጻናት ጀሚረ።”

ኣስዒቡ ጀማል፡ “ኣብ ክፍሊ ህጻናት እንከለና በዓል ስብሓት፡ ቢንያም እዮብ፡ ረዘነ፡ ኣሻዒሎን ካልኦትን ዝነበርዎ ውድድራት ኣዝዩ ውዕዉዕን ምቐርን’ዩ ነይሩ፣ ኣብኡ ቻምፕዮን ምስ ኣበልኩ ናብ ማእከሎት ሰጊረ። ናይ መጀመርታ ወግዓዊት ጋንታይ ከኣ ‘ክራይ ቤቶች’ [ክራይ ኣባይቲ] እያ ነይራ ናብኣ ተጸንቢረ። ነዛ ጋንታ እዚኣ ዝመርጽክሉ ደጋፊ የማነ ተኸስተ ስለዝነበርኩ’የ።”

ጀማል ብዘጋጠሞ ምጭብባጥ ጅማት ኣብ እግሩ መጥባሕቲ ስለዝተኻየደሉ፡ ንሓደ ዓመት ካብ ጸወታ ደው ኢሉ ነይሩ። ድሕሪ ናጽነት ከኣ ናብ ዓበይቲ ተሰጋጊሩ ምስ ውሩያት ተቐዳደምቲ ክወዳደር ጀሚሩ። ሓደ ካብኦም የማነ ተኸስተ [ገበል] እዩ ነይሩ።

“ምስ ክራይ ኣበይቲ ኣብ ጐድኒ የማነ ተኸስተ፡ ኣተሽም ሓየሎም፡ ዘርእዝጊ ገብርሂወት፡ ስብሓትን ካልኦትን ኰይነ ክሳብ 1993 ተጻዊተ፤ የማነ ተኸስተ ኣብ ሱዳን ክሳብ ዝሞተሉ ከኣ ኣብታ ጋንታ ብሓደ ነይርና።”

ጀማል ብድሕሪ’ዚ ነታ ንመወዳእታ ግዜ ካብ ቅድድም ብሽክልታ ንኽእለ ምኽንያት ዝዀነት መዓልቲ’ዩ ዝዝከራ።

 

እቲ እዋን ኣብ መወዳእታ 1993 ኰይኑ ኣብ መዛዘሚ ሕንጻጽ ባሕቲ መስከርም’ዩ ነይሩ።

“ድሕሪ የማነ እታ ጋንታ ናብ ኣልታሕሪር ተቐይራ፣ ንሕና ከኣ ብሙሕየዲን ሸንገብ ትምራሕ ናይ ሃገራዊ ማሕበር መንእሰያት ኤርትራ እትምእከል ጋንታ ሸቢባ ትበሃል ጋንታ ኣቍምና፣ ንሓደ ዓመት ጽቡቕ ተጻዊት። ኣብ መወዳእታ 1993 ኣብ ቮላታ ባሕቲ መስከረም ከቢድ መውደቕቲ ስለዘጓነፈኒ ንሕክምና ክሳብ ናብ ስዑድያ ከይደ። በዚ ኸኣ ካብ ውድድር ብሽክለታ ኣቋሪጸ፡” ይብል።

ኣብ ውድድር እንከሎ ኣዝያ በዳሂት ውድድር ኣየነይቲ ምንባር ኣብ ዝተሓተተሉ፡ “ኣነ ካብ ዝዝከሮ ድሕሪ ናጽነት ንመጀመርታ ናይ በረኻ ውድድር ኣብ ዝጀመረሉ፡ ሰገነይቲ በጺሕካ ምምላስ ዝነበራ ኰይና፡ ንዓይ ከኣ ኣብ ናይ ዓበይቲ ፈለማየይ’ዩ ነይሩ።” ብምባል ይዝክራ።

ኣብቲ ውድድር ደሳለን ነጋሽ፡ ሚኪኤለን ዮናስ ዘካርያስ ብምዃን ኣብ ዓቐበት ደቀምሓረ በቲኾም ስለዝወጽኡ፡ ጀማል ምስ ቢንያም በርሀ ብምዃን ንበዓል ደሳለኝ ንምርካብ ብብንያም በርሀ እናተተባበዐ፡ ሓሙሻይ ኰይኑ ዝወድኣላ ውድድር እታ ዝሓየለት ውድድር ምንባራ ይዝክር።

ዮናስ ዘካርያስ ማዕረ ሽሙ በታ ሓላባይ እትብል ሳጓኡ’ዩ ዝፍለጥ። እሳ ሳጓ እዚኣ ዮናስን ጀማልን ኣብ ምድብ ህጻናት እናተወዳደሩ እንከለዉ፡ ንዮናስ ዘካርያስ እንዳ እስታላ ከምዘለዎም ዝፈለጠ ጀማል፡ ሓላባይ ትብል ሳጓ ከምዘጠመቘ፡ ዮናስ ዘካርያስ ኣብ ሓደ ኣጋጣሚ ኣብ ዝገበሮ ቃለ መጠይቕ ገሊጹ ነይሩ።

ጀማል ኣብ መጀመርታ ናጽነት ዝኽሪ ስርሒት ፈንቅል፡ ለካቲት 1992 ኣብ ጋሕቴላይ ተበጊሱ ኣብ ውሽጢ ጥዋለት ሓያለ ዙራት ብምዅላል ዝዛዘም ውድድር ኣብ ዝተኻየደሉ’ውን፡ ኣብ ቀዳመይቲ ጕጅለ ደሳለ ነጋሽ፡ ሳሙኤል ዘካርያስ፡ ዮናስ ዘካርያስ፡ ቢንያም በርሀን ኣሻዒሎን ብምዃን ጕጅለ ብምፍጣር ዘካድዎ ውድድር’ውን ካብቲ ዝዝክሮ ውድድር ምዃኑ ይሕበር።

“ዮናስ ዘካርያስ ኣብ ቮላታ ማኒብሮ ብምስባሩ ክኣቱ ኣይከኣለን፣ ደሳለኝ ነጋሽ ቀዳማይ፡ ቢንያም በርሀ ካልኣይ ኣነ ኸኣ ሳልሳይ ኴንና ተኸታቲልና ኣቲና፣ የማነ ተኸስተ’ውን ሽዕኡ ምሳና ነይሩ’ዩ፡ ኣብ  ሓደ ጋንታ ኢና ኔርና” ብምባል፡ ንገለ እዋናት ጸወታኡ ይዝክር።

ንየማነ ተኸስተ ከመይ ትዝክሮ?

 

የማነ ተኸስተ ሓደ ካብቶም ኣብ ታሪኽ ብሽክለታ ኤርትራ ግሉሕ ታሪኽ ዝሰነዱ ተቐዳደምቲ ኰይኑ፡ ኣብ መጀመርታ ዓመታት ናጽነት ንሃገራዊት ጋንታ ኤርትራ ወኪሉ ኣብ ሱዳን ውድድር እናኣካየደ እንከሎ’ዩ፡ ኣብ መንጐ ውድድር ብወቕዒ ወዲቝ ሞይቱ።

የማነ ተኸስተ፡ ኣብ 1987 ቻምፕዮን መላእ ኢትዮጵያ ክኸውን ዝኸኣለ ምኩር ተቐዳዳማይ’ዩ ነይሩ።

ኣብ ጐኒ የማነ ኰይኑ ዝተጻወተ ጀማል’ውን፡  “የማነ ተኸስተ ንዓይ ዳርጋ ኣቦይ’ዩ፣ ልዕሊ እቲ ሰብ ክጻወት እንከሎ ዝርእዮ፡ እቲ ንዓና ዝህበኒ ዝነበረ ሞራል’ዩ ዝዓቢ” ብምባል ይዝክሮ።

ኣስዒቡ፡ “የማነ ኣብ ጐልጐል ይዅን ኣብ ዓቐበት ምሉእ ተጻወታይ’ዩ ነይሩ፣ ዋላ ወዲቝ፡ ብሽክለታ ተባላሽያቶ ብኒሕ ንቐዳመይቲ ጕጅለ ናይ ምርካብ ክእለቱ ኣዝዩ ዝድነቕ’ዩ ነይሩ።”

ጀማል ካብቲ ወትሩ ንየማነ ዝዝክረሉ ክገልጽ እንከሎ፡ “ወትሩ ካብ ዝዝክሮ፡ እዋን ሮሞዳን’ዩ ነይሩ፣ ጾም’ዩ ውድድር ከቋርጽ’የ ምስ  በልክዎ፡ ንዓይን ንኣሻዒሎን ለይቲ ካብ ሰዓት ሓደ ክሳብ ሰዓት ሓሙሽተ ወጋሕታ ኣብ ውሽጢ ከተማ ልምምድ ኣግቢሩ፡ ኪዱ በሊዕኩም ደቅሱ ይብለና፣ ምስቶም ዝተረፉ ተቐዳደምቲ ኸኣ ካልኣይ ልምምድ ንበረኻ ሒዝዎም ይኸይድ።”

 

ብዛዕባ እዞም ሕጂ ዘለዉ ተቐዳደምቲ ኣድናቘቱ ክገልጽ እንከሎ ጀማል፣ “ኣብ ግዜና ነቲ ቅድድም ብሽክለታ ብዘይ ትምህርቲ ኢና ንካይዶ ነይርና፡ ካብ ቀዳሞት ናብ በዓል ሳላምቢኒ፡ ካብኡ ናብ በዓል ዘርእጋብር፡ ካብኡ ናብ በዓል የማነ ካብኡ ናባና ከምኡ እናበለ’ዩ እናተወራረሰ መጺኡ” ብምባል “ኣብ ግዜና መሳለጥያታት ኣይነበረን ግን ሓይሊ ነይሩ፡” ይብል።

ኣስዒቡ፡ “እዞም ሕጂ መጺኦም ዘለዉ ‘ሸባብ’ ከኣ ማሽኣላህ ብመሳለጥያ፡ ብብልሕን ብትምህርትን ኣዝዮም ዝበሰሉ’ዮም፡ ሳላ ከምኡ ዝዀነ ኸኣ ብዙሓት ፕሮፈሽናላት ክፈርዩ ክኢሎም ኣለዉ።”

ኮርሶ ብሓፈሻ ኣብ ሰለስተ ከምዝኽፈልን፡ ንሱ ከኣ ናይ ቅጽበታዊ ውድድር፡ ንወዲ ጋንታኡ ስሒቡ ናብ መስመር ሕንጻጽ ዘብጽሕ ከምኡ ከኣ ናይ ዓቐበት ከምዝዀነ ጀማል ይሕብር።

ኣብ ልዕሊ ኵሎም ናይ ቅድም ናይ ሕጅን ተቐዳደምቲ ዓቢ ናእዳ ከምዘለዎ ዝገልጽ ጀማል፡ “ኣነ መርሃዊ ቅዱስ ኣጸዋውታኡ ኣዝዩ’ዩ ዝምሰጠኒ፡ እቲ ዘለዎ ሓይሊ ፍሉይ እዩ፣ ኣብ ዝኣተዎ ውድድር ብብቕዓት’ዩ ዝዛዝም፡ ቢንያም ግርማይ ከኣ በዚ ዘለዎ ህሉው ብቕዓት ኣዝዩ ዝምስጠንን ዘተኣምምነንን ተቐዳዳማይ’ዩ፡” ይብል።

“ግድን ስም ክረቍሕ ስለዘለኒ’የ እምበር ክልቲኦም ናትናኤል፡ ሄኖክ፡ ኤማ፡ ኮታስ ኵሎም እዞም ሃገሮም ዘጸውዑ ዘለዉ ንሕና ካብ ኮረሻ ምስ ወረድና ዝተወለዱ ተቐዳደምቲ ዓቢ ናእዳ’ዩ ዘለኒ፣ ኵሎም ከኣ ነናቶም ብልጫ ኣለዎም። ንዕኦም ተኸቲሎም ከኣ ብሕጂ ብዙሓት ፕሮፈሽናላት ተቐዳደምቲ ከምዝፈርዩ እምነተይ’ዩ” ዕላሉ ዛዚሙ።